ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẦU VÀO ĐẾN HIỆU QUẢ KINH TẾ CÂY CÀ PHÊ TỈNH ĐĂK NÔNG

TểM TT


Mc tiờu nghiờn cu ca lun vn ny l ỏnh giỏ mc nh hng cỏc yu
t u vo n hiu qu kinh t cõy c phờ tnh k Nụng, xỏc nh yu t u vo
quan trng tỏc ng ti hiu qu kinh t, t ú xut gi ý chớnh sỏch nhm tng
hiu qu kinh t cõy c phờ.
ti s dng mụ hỡnh hi qui vi hm Cobb-douglas ỏnh giỏ nh hng
c
a cỏc yu t u vo trờn n hiu qu kinh t. Kt qu cho thy mc nh
hng t cao n thp l: din tớch t trng c phờ, phng phỏp bún phõn v kin
thc nụng nghip ca nụng dõn.

Trờn c s kt qu mụ hỡnh hi qui, tỏc gi a ra gi ý chớnh sỏch, ú l: th
nht, u t m rng qui mụ t qua hỡnh thc hp tỏc, liờn kt gia cỏc h, xõy
dng mụ hỡnh kinh t trang tri gia ỡnh phỏt huy ti a li th theo qui mụ; th
hai, ỏp dng cht ch phng phỏp bún phõn khoa hc, thc hin ỳng qui trỡnh, k
thut chm súc cõy c phờ; th ba, nõng cao trỡnh kin thc nụng nghip cho h
gia ỡnh h cú kh nng ng dng khoa hc k thut, cụng ngh sinh hc, phi
hp s dng cỏc yu t u vo hp lý, nhm tng hiu qu kinh t cõy c phờ.






MC LC
PHN M U 1
1. t vn 1
2. Mc tiờu nghiờn cu 3
3. Cõu hi nghiờn cu 3
4. i tng v phm vi nghiờn cu 3
5. Phng phỏp nghiờn cu 4
6. í ngha khoa hc v thc tin ca ti 4
7. Kt cu ti 4
PHN NI DUNG 6
CHNG 1: C S Lí THUYT 6
1.1/ Khỏi nim v c im ca sn xut nụng nghip 6
1.1.1) Khỏi nim 6
1.1.2) c
im 6
1.2/ Cỏc lý thuyt liờn quan 7
1.2.1) Lý thuyt nng sut theo qui mụ 7
1.2.2) Lý thuyt v tng trng v phỏt trin nụng nghip 7
1.2.3) Hiu qu kinh t 8
1.2.4) Kin thc nụng nghip 9
1.2.5) Nng sut lao ng 9
1.2.6) Lý thuyt v thay i cụng ngh trong nụng nghip 9
1.2.7) Lý thuyt v cỏc yu t u vo c bn trong nụng nghip 10
1.2.8) Lý thuyt v giỏ sn phm, giỏ tr tng sn phm, li nhun, thu nhp lao

ng gia ỡnh, t sut li nhun 12
1.2.9) Mụ hỡnh lng húa 13
1.3/ Cỏc nghiờn cu thc tin Vit Nam 13




1.4/ Kinh nghim trờn th gii 15
1.5/ Kt lun 16
CHNG 2: THC TRNG SN XUT C PHấ TNH K NễNG
VIT NAM V TH GII 18
2.1/ Sn xut c phờ th gii 18
2.1.1) Xut x cõy c phờ 18
2.1.2) Sn xut v xut khu c phờ trờn th gii 19
2.1.3) Tỡnh hỡnh tiờu th c phờ 24
2.2/ Sn xut c phờ tnh k Nụng v Vit Nam 24
2.2.1) Tng quan v tnh k Nụng, tỡnh hỡnh phỏt trin kinh t xó hi 24
2.2.2) Din tớch, sn lng c phờ t
nh k Nụng v Vit Nam 26
2.3/ Kt lun 35
CHNG 3: KT QU NGHIấN CU 37
3.1/ Xaõy dửùng moõ hỡnh hoi quy 37
3.2/ Thng kờ mụ t 38
3.2.1) Mụ t s mu kho sỏt 38
3.2.2) Mụ t cỏc bin c lp trong mụ hỡnh hi qui 39
3.2.3) Nng sut c phờ 44
3.3/ Phõn tớch hiu qu kinh t cõy c phờ ca h gia ỡnh theo tng a phng.45
3.4/ Kt qu mụ hỡnh hi qui 47
3.4.1) i vi thu nhp lao ng gia ỡnh 47
3.4.2) i vi li nhun 48
3.5/ Kt lun 49
CHNG 4: GI í CHNH SCH 50
4.1/ C s khoa hc ca gi ý chớnh sỏch 50
4.2/ G
i ý chớnh sỏch 51




PHN KT LUN 54
1/ Kt lun vn nghiờn cu 54
2/ Gii hn ca ti 55
2.1) S lng mu iu tra 55
2.2) Cỏc lnh vc nghiờn cu tip tc 55
Ph lc 1 61
Ph lc 2 65
Ph lc 3.1 66
Ph lc 3.2 68
Ph lc 4 70
Ph lc 5 71




DANH MC HèNH V

Trang
Hỡnh 2.1 : Cõy c phờ vi 19
Hỡnh 2.2 : th sn lng c phờ qua cỏc niờn v 22
Hỡnh 2.3 : th t trng din tớch c phờ cỏc tnh niờn v 2006 - 2007 28
Hỡnh 2.4 : th giỏ c phờ Robusta trờn th trng th gii 33
Hỡnh 2.5 : th giỏ c phờ Robusta ti Vit Nam 33
Hỡnh 3.1a : th mi quan h gia din tớch thu hoch v li nhun 40
Hỡnh 3.1b : th mi quan h gia din tớch thu hoch v thu nhp lao ng
gia ỡnh 41
Hỡnh 3.2 : th
mi quan h gia lng phõn NPK s dng v li nhun 42
Hỡnh 3.3 : th mi quan h gia kin thc nụng nghip v li nhun 44
Hỡnh 2.6a : Th phn cỏc nc xut khu chớnh nm 2003 70
Hỡnh 2.6b : Cỏc nc nhp khu chớnh nm 2003 70





DANH MC BNG BIU

Trang

Bng 2.1: Sn lng c phờ ca mt s quc gia trờn th gii 21
Bng 2.2: Sn lng c phờ xut khu ca mt s quc gia trờn th gii 22
Bng 2.3: Giỏ c phờ Robusta ti th trng New York v French 23
Bng 2.4: Nhp khu c phờ ca mt s quc gia ln trờn th gii 24
Bng 2.5: Din tớch, sn lng c phờ cỏc tnh niờn v 2006 - 2007 28
Bng 2.6: Din tớch, sn lng c phờ Vit Nam qua cỏc niờn v 30
Bng 3.1: S
mu iu tra ti 4 huyn, th xó thuc tnh k Nụng 38
Bng 3.2: Mụ t cỏc bin c lp trong mụ hỡnh hi qui 39
Bng 3.3: Din tớch c phờ thu hoch ca cỏc h gia ỡnh 40
Bng 3.4: Phng phỏp bún phõn cho cõy c phờ ca cỏc h gia ỡnh 41
Bng 3.5: Phng phỏp ti nc cho cõy c phờ ca cỏc h gia ỡnh 43
Bng 3.6: Chi phớ dch v bng mỏy ca cỏc h gia ỡnh 43
Bng 3.7: Nng sut c phờ ca cỏc h gia ỡnh 45
B
ng 3.8: ỏnh giỏ hiu qu kinh t cõy c phờ theo tng a phng 45
Bng 3.9: Din tớch, nng sut c phờ, lng phõn bún 46
Bng 3.10: ỏnh giỏ kin thc nụng nghip ca h sn xut c phờ 65
Bng 3.11a - 3.11e: Kt qu mụ hỡnh hi qui LnY
1
66-67
Bng 3.12a - 3.12e: Kt qu mụ hỡnh hi qui LnY
2
68-69
Bng 2.7: Giỏ thu mua c phờ ti tnh k Lk, Gia Lai 71















TấN Kí HIU V CH VIT TT


B NN&PTNT: B Nụng nghip v Phỏt trin Nụng thụn.
B KH&T: B K hoch v u t.
VT: n v tớnh.
GSO: Tng cc Thng kờ (General Statistics Office).
ICO: T chc c phờ th gii (International Coffee Oganization).
S NN&PTNT: S Nụng nghip v Phỏt trin nụng thụn.
STT: S th t.

UBND: y ban nhõn dõn.
VICOFA: Hip hi C phờ Ca cao Vit Nam (Vietnam Coffee and Cocoa
Association).
Vin KHKT: Vin khoa hc k thut.




1

PHN M U


1. t vn
Cõy c phờ c ngi dõn Ethiopia phỏt hin ra u tiờn. Vo th k th
14 nhng ngi buụn nụ l ó mang c phờ t Ethiopia sang vựng Rp, sau ú nú
c trng cỏc nc thuc Chõu M, Chõu . Hin nay, cõy c phờ c trng ti
hn 50 quc gia trờn th gii (Wikipedia, 2007). Cõy c phờ c phõn thnh ba
dũng chớnh l c phờ chố (Arabica), c phờ vi (Robusta) v c phờ mớt (Excelsa). C
phờ Robusta c ỏnh giỏ thp hn so vi c phờ Arabica do cú cht lng thp
hn v giỏ c theo ú cng r hn. Cỏc nc trng c phờ chố ch yu l Brazil,
Ethiopia, Colombia, Kenya, Mexico v n . Cỏc nc trng c phờ vi ch yu l
Vit Nam, B Bin Ng, Indonesia v Uganda, trong ú Vit Nam l quc gia ng
u v sn xut, xut khu mt hng ny.
Quc gia Brazil c xem l nc sn xut, xut khu c phờ ln nht trờn th
gii vi sn lng trung bỡnh 2 triu tn/nm, chim 25% th trng quc t. Vit
Nam l nc ng th hai th gii v sn xut v xut khu c phờ vi sn lng
trung bỡnh 900 ngn tn/nm. Cỏc nc xut khu l
n khỏc l Colombia, Indonesia,
Mexico, n . Nhng nc tiờu th c phờ ln l M, c, Phỏp, Nht Bn.
Tri qua hn 100 nm k t nm 1850 khi ngi Phỏp a cõy c phờ vo
Vit Nam, loi cõy ny ó khụng ngng c phỏt trin. Nu nh giai on u, cõy
c phờ ch c trng mt s tnh phớa Bc vi din tớch nh l, nng sut ch t
t 0,4 0,6 tn/ha,
n nm 1975 khi bt u cú nhng t di dõn t khu vc ng
bng v duyờn hi ven bin n vựng cao nguyờn, ni cú iu kin thớch hp
trng c phờ, hot ng sn xut c m rng tuy nhiờn vn rt manh mỳn, nh l.
n nm 1986, khi cụng cuc i mi c tin hnh, cõy c phờ mi c a vo
quy hoch v t chc sn xut vi quy mụ ln, tp trung.
n nm 1988, Vit Nam
tr thnh nc xut khu c phờ ln th t ton th gii (chim 6,5% sn lng th
gii), ng sau Brazil, Colombia v ngang bng vi Indonesia (Phan K Long,
2007). Cho n nay, din tớch c phờ c nc trờn 500 ngn ha v sn lng lờn n
1.000.000 tn, nng sut t xp x 2 tn/ha. C phờ Vit Nam ó xut khu sang 71
nc v vựng lónh th (Bỏo in t Vinanet, 2007) vi kim ngch xu
t khu trong
nm 2008 c t trờn 2 t USD (Thụng tin thng mi Vit Nam, 2008).
Ht c phờ ó tr thnh mt trong nhng mt hng nụng sn em li kim
ngch xut khu chớnh ca Vit Nam. Trong cỏc nc sn xut c phờ trờn th gii,
Vit Nam ó vn lờn ng th hai. Riờng c phờ Robusta, Vit Nam ng trờn c
Brazil v tr thnh nh xut khu mt hng ny ln nht th gii. Ch trong vũng 9
nm, t 1994 n 2002, cõy c phờ
ó to cụng n vic lm trc tip cho khong 600
nghỡn ngi v giỏn tip cho khong mt triu ngi (Phan S Hiu, 2004). Mc dự
khi lng xut khu c phờ vi ca Vit Nam ó t n mc cao nhng li vp
phi nhng vn nan gii liờn quan n cht lng, tiờu chun. Theo VICOFA


2

(2007), c phờ b loi thi cú ngun gc t Vit Nam chim 80% trong tng s c
phờ xut khu ca th gii. Rt nhiu lụ hng c phờ xut khu t Vit Nam ó b t
chi nhp ti cng ca cỏc nc do vn v cht lng hoc nu khỏch hng ng
ý nhp thỡ chỳng ta phi chu giỏ thp. Nguyờn nhõn ca tỡnh trng ny l do hu
ht cỏc tnh Tõy Nguyờn, c phờ ớt
c ch bin t, ch tp trung theo phng phỏp
c truyn nh phi khụ, xỏt v nờn mu sc c phờ nhõn khụng p, t l ht b dp,
v cao, ú l cha k trong v thu hoch do gp ma nhiu ngy c phờ c hỏi v
thnh ng khụng cú sõn phi lm c phờ b m mc, ht nhõn c phờ b en dn
n cht lng kộm. Hn na, vic s dng cỏc yu t
u vo v phi hp s dng
cỏc yu t ny ca cỏc h gia ỡnh thiu khoa hc lm kớch c ht c phờ khụng ng
u, cht lng thp. Vỡ vy, vn t ra hin nay l phi cú thờm nhng nghiờn
cu thc tin v s dng cỏc yu t u vo ca cõy c phờ giỳp cỏc h dõn va
nõng cao nng sut, sn lng c phờ va nõng cao c cht lng sn ph
m, hiu
qu kinh doanh ngnh hng ny, t ú s nõng cao tớnh cnh tranh, kim ngch xut
khu ca c phờ Vit Nam trờn th trng th gii.
Cõy c phờ trng nc ta bao gm c phờ vi chim 90% din tớch, c phờ
chố 9% v c phờ mớt 1%. Cõy c phờ chố a sng vựng nỳi cao v thng c
trng cao t 1000-1500m, nhit t 16-25C, lng ma khong trờn 1000mm.
C phờ vi a sng vựng nhit i, cao thớch hp di 1000m, nhit kho
ng
24-29C, lng ma khong trờn 1000mm v cn nhiu ỏnh sỏng mt tri hn so vi
cõy c phờ chố. Ti Vit Nam, din tớch c phờ vi chim a s do cõy phự hp iu
kin thi tit, khớ hu ng thi do chỳng cú sc sinh trng tt v khỏng c bnh.
Cũn c phờ chố li rt mn cm vi cỏc bnh nh bnh g st, bnh khụ cnh, khụ
qu, nờn khụng c cỏc h dõn chn tr
ng.
Vi nhng c tớnh, c im cõy c phờ nh vy, cỏc tnh Tõy Nguyờn c
xem l ni cú iu kin th nhng, khớ hu phự hp nht trng c phờ vi. K t
khi c cỏc c quan hu quan qui hoch, tp trung phỏt trin, c phờ ó tr thnh
mt hng xut khu chớnh ca tnh k Lk, k Nụng.
Trong cỏc tnh Tõy Nguyờn, k Lk l tnh trng c phờ sm nht, cú nhi
u
kinh nghim, k thut trng trt, nờn nng sut c phờ t cao nht trong vựng, trong
khi k Nụng l tnh trng c phờ mun, cỏc h dõn thiu kinh nghim, k thut
trng v chm súc c phờ, mc u t thõm canh thp, trỡnh sn xut, ng dng
khoa hc k thut cũn hn ch nờn nng sut, cht lng v hiu qu t c khụng
cao. Nhỡn chung, cỏc h nụng dõn ti k Nụng ch y
u trng c phờ t phỏt t 1995
n nay vi din tớch nh l t 1 2 ha, sn lng bỡnh quõn chung ton tnh ch trờn
2 tn/ha. Mc dự vy, cõy c phờ vn c xem l cõy cụng nghip th mnh ca
tnh, gúp phn xúa úi, gim nghốo, em li thu nhp cho rt nhiu h nụng dõn, nht
l cỏc h ng bo dõn tc thiu s, ng thi em li ngun ngoi t v gúp phn
vo tng tr
ng GDP hng nm ca tnh.
cú th trng c phờ t hiu qu kinh t thỡ vic nghiờn cu tỏc ng ca
cỏc yu t u vo, trang b kin thc nụng nghip cho h nụng dõn, cung cp vn
u t cho cõy c phờ l rt quan trng. Trong nhng nm qua, ó cú mt s tỏc gi
nghiờn cu v cõy c phờ ti k Lk nh nghiờn cu v bin phỏp ti nc;
phng phỏp bún phõn v nh hng c
a nú n mụi trng; bin phỏp h tr k
thut, tng cng dch v khuyn nụng; h tr vn vay cho nụng h. Cú th núi rng,


3

trong cỏc ti nghiờn cu v cõy c phờ trc õy, cha cú ti nghiờn cu v nh
hng ca cỏc yu t u vo n hiu qu kinh t c phờ mt tnh, c bit l tnh
k Nụng.
C phờ l mt hng khỏ nhy cm trờn th trng, giỏ c d bin ng. Ngnh
c phờ Vit Nam v th gii tng i mt vi nhng t gim giỏ kộo di trc nm
2004 v hin tng n
m nay tng din tớch o t, nm sau li cht phỏ ó xy ra
mt s a phng, nh hng khụng nh n i sng nụng dõn v kim ngch xut
khu ca mt hng ny. Cho ti nay, k hoch sn xut ch yu vn c tng doanh
nghip xỏc nh riờng l nờn rt b ng trong d phũng nhm i phú vi nhng
thay i v giỏ c
, cung - cu trờn th gii.
Nh ó nờu trờn, nng sut c phờ ca tnh k Nụng khụng cao, trong khi
nhng nm gn õy giỏ c u vo tng mnh, nht l trong nm 2007 giỏ phõn bún,
nhõn cụng ó tng 25 30% so vi nm trc, ng thi giỏ u ra c phờ bin ng,
ph thuc vo giỏ c th gii thỡ hiu qu kinh t ca h trng c phờ khú m bo
m, thm chớ nu khụng tớnh toỏn k cú th
b thua l, dn n c phờ b b hoang,
khụng c u t, chm súc hoc phi cht b trng cõy khỏc. Nh vy, vic
tớnh toỏn u t sn xut c phờ bn vng v hiu qu trong mi h gia ỡnh l vn
u tiờn hng u.
Vi mc ớch, ý ngha trờn, trờn c s k tha v phỏt trin cỏc nghiờn cu
trc, tỏc gi ó chn
ti nh hng ca cỏc yu t u vo n hiu qu kinh
t cõy c phờ tnh k Nụng lm ti nghiờn cu.

2. Mc tiờu nghiờn cu
Mc tiờu tng quỏt:
ỏnh giỏ vic s dng cỏc yu t u vo n hiu qu kinh t cõy c phờ tnh
k Nụng.
Mc tiờu c th:
1/ ỏnh giỏ thc trng vic trng c phờ ti tnh k Nụng.
2/ Xỏc nh yu t
u vo quan trng tỏc ng ti hiu qu kinh t cõy c
phờ.
3/ Mt s gi ý chớnh sỏch nhm tng hiu qu kinh t cõy c phờ.

3. Cõu hi nghiờn cu
1/ Mc nh hng cỏc yu t u vo n hiu qu kinh t cõy c phờ?
2/ Yu t u vo no lm tng hiu qu kinh t cõy c phờ?

4. i tng v phm vi nghiờn cu
i tng nghiờn cu: l cỏc h trng c phờ, i din cho 8 huyn, th
xó
thuc tnh k Nụng.

Xem chi tiết: ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẦU VÀO ĐẾN HIỆU QUẢ KINH TẾ CÂY CÀ PHÊ TỈNH ĐĂK NÔNG