Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-4-
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 5
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 5
II. PHẠM VI NGHIÊN CỨU 7
III. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ 7
IV. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 9
V. BỐ CỤC ĐỀ TÀI 10
NỘI DUNG 11
CHƢƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC
TẬP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ. 11
I. KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP 11
I. 1. Khái niệm kiểm tra, đánh giá kết quả học tập 11
I. 2. Vai trò, ý nghĩa kiểm tra, đánh giá kết quả học tập 12
I. 3. Nội dung kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học lịch sử 14
II. HÌNH THỨC KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ BẰNG TRẮC NGHIỆM
KHÁCH QUAN 15
II. 1. Khái niệm 15
II. 1.1. Trắc nghiệm (Test) 15
II. 1.2. Trắc nghiệm khách quan (Objective test) 16
II. 2. Sự khác biệt giữa trắc nghiệm khách quan với tự luận 16
II. 2.1. Một số tƣơng đồng và khác biệt giữa trắc nghiệm luận
đề (tự luận) và trắc nghiệm khách quan (trắc nghiệm). 17
II. 2.2. Những ƣu – nhƣợc điểm của trắc nghiệm khách quan và
trắc nghiệm tự luận 18
II. 3. Các hình thức câu trắc nghiệm khách quan 19
II. 3. 1. Dạng thứ nhất: Câu trắc nghiệm trả lời ngắn 19
II. 3. 2. Dạng thứ 2: Câu trắc nghiệm đúng – sai 20
II. 3. 3. Dạng thứ 3: Câu trắc nghiệm có nhiều lựa chọn 21
II. 3. 4. Dạng thứ 4: Câu trắc nghiệm đối chiếu - cặp đôi (câu hỏi
trắc nghiệm tƣơng thích) 22
II. 3. 5. Dạng thứ 5: Câu trắc nghiệm điền khuyết 23
III. NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG MỘT BÀI TRẮC NGHIỆM 24
III. 1. Quy hoạch một bài trắc nghiệm 24
III. 1.1. Xác định mục đích trắc nghiệm 24
III. 1.2. Phân tích nội dung bài học 25
III. 1.3. Lập dàn bài trắc nghiệm 26
III. 2. Phân tích bài trắc nghiệm, câu trắc nghiệm. 26
III. 2.1. Ý nghĩa của việc phân tích câu trắc nghiệm 26
III. 2.2. Độ khó của bài trắc nghiệm 27
III. 2.3. Độ khó của câu trắc nghiệm 27
III. 2.4. Độ phân cách của câu trắc nghiệm 28
III. 2.5. Phân tích đáp án 29
III. 2.6. Phân tích mồi nhử 29
CHƢƠNG II: TÌNH HÌNH KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP
MÔN LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG HIỆN NAY. 30
I. BỘ MÔN LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG 30
II. THỰC TRẠNG VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP
Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-5-
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG HIỆN NAY. 33
II.1. Hình thức kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử ở trƣờng
phổ thông 33
II.2. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong dạy học lịch
sử ở trƣờng phổ thông hiện nay 34
II.3. Thống kê kết quả kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử ở trƣờng
phổ thông hiện nay. 39
II. 4. Đề xuất một số giải pháp 40
CHƢƠNG III: BIÊN SOẠN CÂU TRẮC NGHIỆM CHO PHẦN LỊCH SỬ
VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX. 46
I. LÝ DO CHỌN PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN NỬA
ĐẦU THẾ KỶ XIX. 46
II. VẬN DỤNG QUY HOẠCH CÂU TRẮC NGHIỆM VÀO BÀI HỌC
CỤ THỂ 47
II. 1. Xác định mục tiêu bài học 47
II. 2. Phân tích nội dung bài học. 47
II. 2.1. Ghi lại những nội dung chính cần kiểm tra 47
II. 2.2. Chuyển hóa những nội dung cần kiểm tra thành
những câu trắc nghiệm. 49
II. 3. Lập dàn bài trắc nghiệm cho bài học 51
III. BIÊN SỌA HỆ THỐNG CÂU TRẮC NGHIỆM CHO CÁC BÀI HỌC PHẦN
LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX 51
IV. THỰC NGHIỆM Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG 83
IV. 1. Cách bố trí lớp thực nghiệm 83
IV. 2. Thời gian thực nghiệm 83
IV. 3. Lớp đối chứng 83
IV. 4. Lớp thực nghiệm 84
V. KẾT LUẬN 84
V. 1. Kết quả thực nghiệm 84
V. 2. Phân tích câu trắc nghiệm, bài trắc nghiệm. 85
KẾT LUẬN 88
PHỤ LỤC 92
TÀI LIỆU THAM KHẢO 104
Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-6-
MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Kể từ khi Đảng và nhà nƣớc thực hiện công cuộc đổi mới(1986), đến nay đã
đƣợc hơn 20 năm trôi qua. Công cuộc đổi mới đã đạt nhiều thành tựu và những thành
tựu ấy thể hiện rõ trên tất cả các phƣơng diện: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội …
Những thành tựu đó chứng tỏ đƣờng lối đúng đắn và sáng suốt của Đảng và nhà nƣớc.
Thời gian qua cùng với quá trình Việt Nam gia nhập các tổ chức quốc tế nhƣ : APEC,
WTO, … hoà cùng bạn bè thế giới, Việt Nam đang từng bƣớc thực hiện điều mà Bác
Hồ kính yêu của chúng ta hằng mong muốn: dân tộc ta “sánh ngang cùng cƣờng quốc
năm châu”. Trong quá trình hội nhập để phát triển kinh tế đất nƣớc, Việt Nam đã
không ngừng đổi mới. Những con ngƣời năng động, hiểu biết, nắm vững khoa học kỹ
thuật đƣợc đào tạo để đáp ứng nhu cầu xã hội. Mặc dù hội nhập song chúng ta vẫn giữ
gìn và phát huy bản sắc, tinh hoa văn hoá của dân tộc. Chúng ta “hội nhập” mà không
“hoà tan”. Để quá trình hội nhập đạt nhiều thành công thì ngành giáo dục cần đƣợc
quan tâm. Điều này đã đƣợc Đảng và nhà nƣớc xác định: “ Giáo dục là quốc sách hàng
đầu”, chỉ có xây dựng và phát triển một nền giáo dục hiện đại mới có thể đào tạo
những con ngƣời Việt Nam hiện đại và năng động.
Trong những năm gần đây, cùng với sự tiến bộ của khoa học công nghệ, sự phát
triển mạnh mẽ của lực lƣợng sản xuất, sự hình thành và phát triển của nền kinh tế tri
thức, giáo dục thế giới nói chung và giáo dục nƣớc ta nói riêng luôn đòi hỏi đổi mới và
cải cách không ngừng để đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực cho xã hội. Một trong
những trọng tâm của làn sóng cải cách giáo dục là hình thành phẩm chất, năng lực của
thế hệ trẻ và ngƣời lao động và ý thức, trách nhiệm tích cực, chủ động, năng lực sáng
tạo, tính thích ứng nhanh, phát huy cá tính lẫn bản sắc của ngƣời học.
Ở nƣớc ta, cải cách giáo dục là vấn đề thu hút sự quan tâm của nhà nƣớc và các
ban nghành. Bởi lẽ: chất lƣợng giáo dục thực tế chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu, còn nhiều
mất cân đối trong giáo dục, xuất hiện xu hƣớng không lành mạnh trong giáo dục, cơ sở
vật chất phục vụ cho giáo dục còn nghèo nàn và lạc hậu so với nhu cầu đào tạo.
Ngay tại hội nghị lần thứ 6 của BCH TW Đảng khoá IX, ông Nguyễn Khoa
Điềm đã nhấn mạnh: “… Chất lƣợng giáo dục vẫn là vấn đề day dứt nhất”. Quả thực
muốn nâng cao chất lƣợng và hiệu quả trong giáo dục thì một trong những việc cần
làm là phải coi trọng khâu đánh giá vì đánh giá có vai trò quan trọng nhƣ nội dung.
Đánh giá là một trong 4 thành tố của quá trình dạy học.
Thực tế, trong những năm gần đây giáo dục Việt Nam không ngừng đổi mới.
Một trong những mục tiêu quan trọng của cải cách giáo dục phổ thông là đổi mới
chƣơng trình và phƣơng pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực chủ động và sáng
tạo của học sinh. Để thực hiện mục tiêu này, trong thời gian qua ngành giáo dục đã có
nhiều nỗ lực xây dựng lại chƣơng trình theo hƣớng cập nhật và giảm tải, áp dụng
phƣơng pháp giáo dục chủ động với phƣơng châm lấy ngƣời học làm trung tâm và
biên soạn sách giáo khoa tài liệu giảng dạy để đảm bảo chuyển tải đƣợc nội dung và
thực hiện đƣợc những phƣơng pháp mới. Những nỗ lực này đã phổ biến phƣơng châm
và mục tiêu của cải cách giáo dục đến hầu hết các giáo viên, đem lại những thành công
bƣớc đầu trong việc xây dựng một đội ngũ giáo viên có kinh nghiệm sử dụng phƣơng
pháp mới một cách thành thạo. Tại một số trƣờng có điều kiện giảng dạy và học tập
tốt, ngày càng có nhiều học sinh chứng tỏ năng lực, khả năng tự học, làm việc độc lập
Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-7-
và tƣ duy sáng tạo ở mức khá cao. Điều này cho thấy công cuộc cải cách giáo dục hiện
nay là thực sự cần thiết và đang phát triển đúng hƣớng.
Tuy nhiên, bên cạnh một số thành tựu đã nêu có thể thấy hiệu quả cải cách giáo
dục trong thời gian qua còn khá hạn chế. Phƣơng pháp giáo dục chủ động đã đƣợc đƣa
vào áp dụng nhƣng đa số giáo viên hiện nay vẫn chỉ sử dụng phƣơng pháp “ Thầy đọc
trò ghi”. Kết quả thực tế của việc giáo dục giảm tải chƣơng trình hình nhƣ không đáng
kể và hai điểm nóng nổi bật của giáo dục Việt Nam trong nhiều năm qua là sức ép thi
cử và bệnh thành tích trầm trọng với tác động tiêu cực đến toàn bộ hệ thống cho đến
nay vẫn chƣa hề có dấu hiệu giảm sút. Một điều đáng lƣu ý là trong khi mục tiêu, nội
dung và phƣơng pháp giáo dục đã và đang đƣợc thay đổi trong quá trình cải cách thì
việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập lại hầu nhƣ không hề thay đổi. Những phƣơng
pháp kiểm tra truyền thống vẫn áp dụng trong nền giáo dục Việt Nam - kiểm tra tự
luận. Mặc dù kiểm tra trắc nghiệm đã đƣợc áp dụng ở một số môn học, trong những kì
thi nhƣ: thi giữa kì, thi cuối kì và cả thi tốt nghiêp, thi tuyển sinh cao đẳng và đại học
(ngoại ngữ). Cụ thể trong năm học 2005-2006, Bộ giáo dục quyết định tổ chức thi trắc
nghiệm môn ngoại ngữ cho kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Trong kỳ thi tuyển
sinh đại học năm 2007-2008, các môn: ngoại ngữ, vật lý, hoá học, đã đƣa câu hỏi trắc
nghiệm vào trong đề thi. Song việc áp dụng hình thức kiểm tra trắc nghiệm trong kiểm
tra, đánh giá chƣa phổ biến.
Thực tế hiện nay, nền giáo dục Việt Nam đang thực hiện chƣơng trình chống
tiêu cực trong thi cử, bệnh thành tích, thì việc kiểm tra và đánh giá nghiêm túc thành
quả học tập của học sinh càng đƣợc chú ý hơn hết. Kiểm tra trắc nghiệm là một hình
thức đã đƣợc áp dụng ở nhiều nƣớc trên thế giới, nhƣng ở Việt Nam thì việc áp dụng
kiểm tra trắc nghiệm vào việc kiểm tra đánh giá còn là vấn đề nóng bỏng đã và đang
đƣợc nhiều nhà nghiên cứu giáo dục quan tâm.
Bản thân là một giáo viên tƣơng lai sẽ trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử. Tôi
thấy đặc thù của môn lịch sử là không thể tái diễn lại sự kiện lịch sử đã qua. Môn học
với khối lƣợng kiến thức tƣơng đối nhiều. Chƣơng trình lịch sử phổ thông bao gồm cả
phần lịch sử Việt Nam và lịch sử thế giới, từ cổ đại đến hiện đại, với nhiều sự kiện,
nhiều chuỗi kiến thức, lại yêu cầu học sinh vừa nhớ kiến thức, vừa biết vận dụng kiến
thức liên hệ thực tế. Hơn nữa, với nội dung chƣơng trình quá dài trong khi số tiết dành
cho bộ môn sử lại quá ít (1,5 tiết/tuần đối với lớp 10 và lớp 12, 1 tiết/tuần đối với lớp
11). Vị trí môn lịch sử ở trƣờng phổ thông chƣa đƣợc đánh giá đúng mức, môn sử chỉ
là môn học phụ ít đƣợc xã hội và ban giám hiệu nhà trƣờng quan tâm. Học sinh không
hứng thú với việc học tập lịch sử, thậm chí còn có cảm giác sợ môn này, kỳ thi đến các
em chỉ học vẹt, học để nhớ kiến thức, để làm đƣợc bài và không bị điểm kém là đƣợc.
Trong các kỳ thi tốt nghiệp, đặc biệt thi tuyển sinh đại học, kết quả thi môn sử
đã gây nhiều bức xúc trong xã hội. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này nhƣ:
môn sử thƣờng bị coi là môn phụ, học sinh không có hứng thú với việc học sử, phƣơng
pháp giảng dạy còn khô khan, nội dung chƣơng trình còn nặng nề … Các đề thi môn
lịch sử trong những năm qua còn nặng về nhớ sự kiện. Thực tế nhƣ trên, bản thân tôi
nghĩ nên thay đổi hình thức kiểm tra, đánh giá trong các kì thi, để phát huy tính tích
cực và sáng tạo của học sinh, nhƣng cũng thực hiện nghiêm túc “không quay cóp trong
thi cử”. Nhƣ vậy thì với việc áp dụng những hình thức kiểm tra truyền thống kiểu câu
hỏi tự luận, yêu cầu học sinh nhớ sự kiện thì không thể tránh khỏi quay cóp trong thi
cử.
Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-8-
Hiện nay trong dạy học môn lịch sử ở một số trƣờng phổ thông đã và đang áp
dụng hình thức kiểm tra trắc nghiệm khách quan trong các kì thi nhƣ: kiểm tra 15 phút,
kiểm tra một tiết, …. Theo tôi việc áp dụng kiểm tra trắc nghiệm khách quan trong dạy
học lịch sử cần đƣợc các giáo viên bộ môn quan tâm và áp dụng nhiều hơn. Nhƣng
muốn áp dụng thành công thì yêu cầu hàng đầu là phải có ngân hàng câu hỏi trắc
nghiệm khách quan. Thực tế trong môn lịch sử chƣa có.
Chọn nghiên cứu đề tài “Biên soạn và sử dụng hệ thống câu trắc nghiệm khách
quan môn lịch sử nhằm góp phần nâng cao hiệu quả kiểm tra đánh giá trong dạy học
lịch sử ở trƣờng phổ thông”, tôi mong muốn tìm hiểu thêm về hình thức kiểm tra trắc
nghiệm khách quan, cũng nhƣ xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan
phần lịch sử Việt Nam từ thế kỷ X đến nửa đầu thế kỷ XIX. Hơn nữa, việc xây dựng
hệ thống câu trắc nghiệm khách quan sẽ giúp tôi đánh giá thành quả học tập của học
sinh một cách khách quan trong dạy học lịch sử ở trƣờng phổ thông sau này. Là một
giáo viên tƣơng lai, đƣợc học tập những phƣơng pháp mới trong giảng đƣờng đại học,
tôi muốn sau này sẽ áp dụng tốt những phƣơng pháp mới đã đƣợc học vào thực tiễn.
Những hiểu biết của bản thân về hình thức kiểm tra trắc nghiệm khách quan,
cũng nhƣ thực trạng kiểm tra đánh giá trong dạy học lịch sử còn nhiều hạn chế. Vì vậy
tìm hiểu và nghiên cứu đề tài này chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, rất
mong quý thầy cô và bạn bè đóng góp để bài nghiên cứu của tôi hoàn thiện hơn.
II. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu đề tài này, bên cạnh việc tìm hiểu đôi nét về hình thức kiểm tra trắc
nghiệm khách quan nhƣ:
+ Thế nào là kiểm tra trắc nghiệm khách quan?
+ Sự khác biệt giữa trắc nghiệm khách quan vơi tự luận.
+ Các hình thức câu hỏi trắc nghiệm thông dụng.
+ Quy hoạch một bài trắc nghiệm.
Phần chính của đề tài đi vào giải quyết các vấn đề ở chƣơng II và chƣơng III,
đó là:
+ Tìm hiểu tình hình kiểm tra và đánh giá trong dạy học lịch sử ở trƣờng phổ
thông hiện nay.
+ Xây dựng hệ thống câu trắc nghiệm khách quan cho phần lịch sử Việt Nam từ
thế kỷ X đến nửa đầu thế kỷ XIX.
Những câu trắc nghiệm đó sẽ đƣợc khảo sát ở học sinh phổ thông, lấy kết quả
làm bài của các em và phân tích câu trắc nghiệm, phân tích bài trắc nghiệm.
III. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
Kiểm tra trắc nghiệm trong đánh giá thành quả học tập là hình thức đã có từ lâu
trong các nền giáo dục trên thế giới.
Khoa trắc nghiệm tâm lý và giáo dục đã có lịch sử phát triển hơn một thế kỷ ở
các nƣớc tiên tiến trên thế giới, nhƣng nó còn quá xa lạ đối với các thầy giáo Việt Nam
ở mọi cấp học.
Ở các trƣờng đại học nƣớc ngoài, môn trắc nghiệm giáo dục đã đƣợc sinh viên
làm quen ngay khi còn ở trên giảng đƣờng đại học. Còn ở Việt Nam thì từ cuối năm
1969, trắc nghiệm thành quả học tập mới đƣợc giảng dạy lần đầu tiên ở lớp cao học
giáo dục và tiến sĩ giáo dục tai Trƣờng Đại học Sƣ phạm Sài Gòn. Đây là môn học đầu
tiên chính thức giảng dạy cho các thầy giáo tại các trƣờng Sƣ phạm ở nƣớc ta.
Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-9-
Hình thức kiểm tra trắc nghiệm khách quan là hình thức kiểm tra khá mới mẻ
trong hoạt động kiểm tra và đánh giá thành quả học tập của học sinh. Mặc dù ở các
nƣớc trên thế giới đã áp dụng đã lâu, song đối với Việt Nam thì hình thức này mới chỉ
đƣợc áp dụng trong những năm gần nay. Vì vậy việc tìm hiểu về hình thức kiểm tra
trắc nghiệm khách quan trong đánh giá thành quả học tập của học sinh chƣa đƣợc
nghiên cứu nhiều.
Ở Việt Nam, TS. Dƣơng Thiệu Tống là ngƣời nghiên cứu khá sâu về hình thức
trắc nghiệm khách quan. Tiến sĩ là ngƣời giảng dạy bộ môn này cho các lớp cao học
giáo dục và tiến sĩ giáo dục tại Việt Nam.
TS. Dƣơng Thiệu Tống đã viết hai công trình về trắc nghiệm và đo lƣờng thành
quả học tập. Đó là:
+ Trắc nghiệm và đo lƣờng thành quả học tập (phƣơng pháp thực hành)
+ Trắc nghiệm tiêu chí (phƣơng pháp thực hành)
Trong công trình “Trắc nghiệm và đo lƣờng thành quả học tập” (Phƣơng pháp
thực hành), Trƣờng Đại học tổng hợp Tp. Hồ Chí Minh, xuất bản năm 1995, tác giả đã
trình bày khá chi tiết về hình thức trắc nghiệm khách quan. Từ khái niệm trắc nghiệm,
sự khác biệt của trắc nghiệm và tự luận, các hình thức câu hỏi trắc nghiệm thƣờng
dùng, đến việc phân tích câu trắc nghiệm và các bƣớc quy hoạch một bài trắc nghiệm.
Về lý thuyết tác giả trình bày khá chi tiết nhƣng việc áp dụng nó vào việc soạn thảo
các câu trắc nghiệm thì chỉ đƣợc áp dụng ở môn Anh văn và môn Toán, còn các môn
thuộc Khoa học xã hội nhƣ Văn, Sử, Địa thì chƣa đƣợc áp dụng soạn thảo. Thông qua
việc tìm hiểu lý thuyết về hình thức trắc nghiệm khách quan và tham khảo các bài mẫu
trắc nghiệm, tôi vận dụng vào soạn thảo câu trắc nghiệm cho một bài học lịch sử.
Đối với công trình “Trắc nghiệm tiêu chí” (phƣơng pháp thực hành), nhà xuất
bản giáo dục -1998. Trong công trình này tác giả trình bày khá chi tiết về trắc nghiệm
tiêu chí nhƣ: Thế nào là trắc nghiệm tiêu chí?, những vấn đề đặt ra đối với trắc nghiệm
tiêu chí ?, cách phân tích câu trắc nghiệm tiêu chí ?
Ngoài những công trình của TS. Dƣơng Thiệu Tống, còn một số công trình
nghiên cứu về hình thức trắc nghiệm khách quan nhƣ:
Kỷ yếu hội thảo khoa học của Trƣờng Đại học sƣ phạm Tp. Hồ Chí Minh -
Viện nghiên cứu giáo dục - xuất bản 2006. Trong công trình có trình bày một số đề tài
nghiên cứu về hình thức trắc nghiệm khách quan nhƣ:
+ TS. Ngô Thị Minh với bài “ Vài suy nghĩ về thi trắc nghiệm”, trong bài viết
của mình tác giả đã trình bày những mặt mạnh và hạn chế của hình thức trắc nghiệm
khách quan. Từ đó đề xuất về việc ra đề thi trắc nghiệm. Đó là nên kết hợp cả hai hình
thức trắc nghiệm trong bài thi của học sinh: trắc nghiệm tự luận, trắc nghiệm khách
quan.
+ TS. Nguyễn Thị Kim Anh với bài “Trắc nghiệm khách quan - một hình thức
đánh giá sớm đƣợc áp dụng”. Thông qua việc trình bày những hiểu biết của mình về
hình thức trắc nghiệm khách quan nhƣ các hình thức câu hỏi trắc nghiệm khách quan
thƣờng dùng (gồm cả ví dụ minh họa). Sau đó tác giả đã nêu nên những ƣu điểm của
trắc nghiệm khách quan so với tự luận.
+ TS. Nguyễn Mạnh Cƣờng và NCV Nguyễn Thanh Phong với bài “Giới thiệu
hệ thống TQB hỗ trợ xây dựng, quản lý, sử dụng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách
quan”. Có thể nói đây là bài báo cáo khá chi tiết về việc ứng dụng tin học trong việc
soạn thảo và quản lý ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm. Tham khảo bài báo cáo này
Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-10-
chúng ta sẽ vững vàng hơn trong việc sử dụng công nghệ thông tin vào việc soạn thảo
trắc nghiệm.
Phƣơng pháp dạy học lịch sử do Phan Ngọc Liên (chủ biên), nhà xuất bản giáo
dục - 2004. Công trình dành chƣơng VIII viết về kiểm tra và đánh giá kết quả học tập.
Trong chƣơng này có dành một phần viết về trắc nghiệm khách quan nhƣng phần trình
bày này quá ít để ngƣời đọc hiểu về hình thức trắc nghiệm khách quan. Phần trình bày
chỉ dùng để tham khảo thêm mà thôi.
Đo lƣờng và đánh giá kết quả học tập - Phƣơng pháp thƣc hành, của tập thể các
tác giả: Lê Trung Chính, Đoàn Văn Điều, Võ Văn Nam, Ngô Đình Qua, Lý Minh
Tiên, 2004. NXB ĐHSP Tp. HCM. Trong công trình này các tác giả đã nêu lên khái
niệm trắc nghiệm khách quan, đánh giá, các bƣớc quy hoạch một bài trắc nghiệm,
phân tích câu trắc nghiệm … tuy còn khá sơ sài do: đây tài liệu giảng dạy và học tập
môn “Đo lƣờng và đánh giá kết quả học tập” cho sinh viên các khoa của Trƣờng Đại
học Sƣ phạm chỉ đƣợc tính là 2 đơn vị học trình. Song những những nội dung đƣợc
giới thiệu trong công trình sẽ giúp ngƣời đọc, ngƣời học có thể hình dung ra những
điểm cơ bản của trắc nghiệm khách quan và biết cách quy hoạch một bài trắc nghiệm,
phân tích câu trắc nghiệm.
Công trình “Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục trung học phổ thông” -
Môn lịch sử của Bộ giáo dục và đào tạo do nhà xuất bản giáo dục xuất bản năm 2007.
Công trình gồm 4 phần:
+ Phần 1: Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục phổ thong.
+ Phần 2: Một số vấn đề chung về phƣơng pháp dạy học lịch sử ở trƣờng phổ
thông.
+ Phần 3: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trƣờng THPT.
+ Phần 4: Đổi mới phƣơng pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập. Trong phần
này ngoài việc đƣa ra những vấn đề lí luận, còn đề xuất một số biện pháp đổi mới việc
kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập lịch sử của học sinh ở trƣờng phổ thông.
Công trình đã nêu một số dạng câu trắc nghiệm và kỹ thuật cơ bản biên soạn câu hỏi
trắc nghiệm và giới thiệu một số đề thi học kì có kết hợp câu hỏi tự luận với câu hỏi
trắc nghiệm. Nhƣng nội dung này trình bày khá sơ sài, ngƣời đọc chỉ có thể tham
khảo.
Trên cơ sở tham khảo những tài liệu có liên quan đến hình thức kiểm tra trắc
nghiệm khách quan. Là ngƣời tiếp tục nghiên cứu về vấn đề này tôi tiếp thu và nêu ra
những vấn đề của mình: tiếp tục tìm hiểu về hình thức trắc nghiệm khách quan, quy
hoạch hệ thống câu trắc nghiệm cho phần lịch sử Việt Nam từ thế kỷ X đến nửa đầu
thế kỷ XIX, sau đó tôi chọn câu trắc nghiệm của một bài học bất kỳ thực nghiệm ở học
sinh, qua kết quả thực nghiệm phân tích một số câu trắc nghiệm trong bài trắc nghiệm
đã quy hoạch.
IV. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu sau:
IV. 1. Phƣơng pháp đối chiếu so sánh
Đối chiếu các tài liệu có liên quan đến đề tài để làm rõ vấn đề cần nghiên cứu.
IV. 2. Phƣơng pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
Từ việc nghiên cứu các tài liệu đã có, phân tích và chọn nội dung liên quan từ
đó tổng hợp lại thành những phiếu ghi, nội dung từng mục.
Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-11-
IV. 3. Phƣơng pháp khảo sát
Để làm rõ chƣơng hai của đề tài- tình hình kiểm tra đánh giá kết quả học tập
trong dạy học lịch sử, tôi đã sử dụng phƣơng pháp khảo sát. Tôi soạn những câu hỏi có
liên quan đến thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả trong dạy học lịch sử ở trƣờng phổ
thông, sau đó khảo sát ở giáo viên bộ môn và học sinh, lấy kết quả khảo sát làm rõ vấn
đề.
Riêng phần xây dựng hệ thống câu trắc nghiệm, tôi chọn một bài học lịch sử cụ
thể, soạn những câu hỏi mở phát ra để học sinh trả lời tự do. Sau đó tập hợp lại chọn ra
những câu trả lời có tần số sai cao của học sinh làm mồi nhử hấp dẫn. Sau đó hoàn
thiện hệ thống câu trắc nghiệm cho bài học.
IV. 4. Phƣơng pháp thực nghiệm
Dùng câu hỏi trắc nghiệm của một bài học do bản thân quy hoạch, thực nghiệm
ở học sinh, lấy kết quả làm bài của học sinh, từ đó phân tích câu trắc nghiệm, phân tích
đề thi trắc nghiệm.
Quá trình nghiên cứu
- Xác định đề tài nghiên cứu.
- Tìm hiểu những tài liệu có liên quan đến đề tài.
- Đọc tài liệu và ghi chép những ý chính ra phiếu ghi chép.
- Lập đề cƣơng chi tiết.
- Thực nghiệm câu trắc nghiệm ở học sinh phổ thông.
- Phân tích đề thi trắc nghiệm, phân tích câu trắc nghiệm.
V. BỐ CỤC ĐỀ TÀI
Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài gồm 3 chƣơng:
+ Chƣơng I: Khái quát về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong dạy học lịch
sử.
+ Chƣơng II: Tình hình kiểm tra và đánh giá kết quả học tập môn lịch sử ở
trƣờng phổ thông.
+ Chƣơng III: Biên soạn câu trắc nghiệm cho phần lịch sử Việt Nam từ thế kỷ
X đến nửa đầu thế kỷ XIX.
Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-12-
NỘI DUNG
CHƢƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC
TẬP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
I. KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP
Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong quá trình dạy học có
tầm quan trọng đặc biệt. Nó là khâu cuối cùng, đồng thời khởi đầu cho một chu trình
khép kín kiếp theo với một chất lƣợng cao hơn của quá trình giáo dục. Giáo viên nhất
thiết phải có nhận thức đúng và thực hiện nghiêm túc việc kiểm tra, đánh giá để làm
cho quá trình dạy học đƣợc sinh động và có hiệu quả hơn. Cần phải khắc phục những
quan niệm không đúng, đƣợc tồn tại dai dẳng và những cách thức cũ, không có hiệu
quả trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử ở trƣờng THPT.
“Kiểm tra và đánh giá là một bộ phận hợp thành và là khâu cuối cùng của quá
trình dạy học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Kiểm tra, đánh giá là hai công việc đƣợc
tiến hành theo trình tự nhất định hoặc đan xen lẫn nhau nhằm khảo sát, xem xét cả về
định lƣợng và định tính kết quả học tập, đánh giá mức độ chiếm lĩnh nội dung học vấn
của học sinh”
1
.
I. 1. Khái niệm kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
Kiểm tra là một hoạt động nhằm cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm
cở sở cho việc đánh giá.
Kiểm tra là một phần của quá trình dạy học và có ảnh hƣởng đến cuộc đời của
tất cả học sinh. Nếu học sinh thông thạo cách thức làm bài kiểm tra thì chất lƣợng các
bài kiểm tra sẽ tốt hơn. Mặt khác đề kiểm tra đƣợc chuẩn bị kỹ cũng góp phần đo
chính xác mức lĩnh hội tri thức, kỹ năng của học sinh. Vì vậy giáo viên cần quan tâm
đến những yếu tố ảnh hƣởng đến việc kiểm tra nhƣ: đề thi phải rõ ràng, phù hợp với
mục đích kiểm tra, phải đọc và kiểm nhiều lần để không có những sai sót, phía học
sinh không bị mất tập trung chú ý trong suốt thời gian làm bài.
Các loại kiểm tra thƣờng gặp nhƣ: kiểm tra thƣờng xuyên, kiểm tra định kỳ,
kiểm tra tổng kết.
Kiểm tra thƣờng xuyên: giáo viên thực hiện thƣờng xuyên trong lớp dƣới nhiều
hình thức: quan sát có hệ thống diễn biến hoạt động của lớp, khi ôn tập bài cũ, dạy bài
mới, khi học sinh vẫn dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Loại kiểm tra này giúp giáo
viên nắm bắt kịp thời tình hình học tập của học sinh từ đó thầy điều chỉnh cách dạy,
trò điều chỉnh cách học.
Kiểm tra định kỳ: thƣờng thực hiện sau khi học xong một chƣơng lớn, một phần
chƣơng trình. Nó giúp giáo viên và học sinh cùng nhìn lại kết quả dạy và học sau một
giai đoạn từ đó làm cơ sở cho việc xác định những điều chỉnh trong phần mới.
Kiểm tra tổng kết: thƣờng đƣợc thực hiện vào cuối kỳ học, cuối năm học. Kết
quả kiểm tra này là chỗ dựa cho giáo viên đƣa ra những đánh giá chung về học sinh
sau một năm học.
Đánh giá có nhiều định nghĩa, có thể nêu ba khái niệm về đánh giá, đó là:
Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của
công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu đƣợc, đối chiếu với những mục
1
Nguyễn Thị Bích Hạnh - Trần Thị Hƣơng - Lý luận dạy học- 2004- ĐH Sƣ phạm Tp. Hồ Chí Minh. Tr 145.
Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nhữ Thị Phương Lan
SVTH: Đoàn Thị Hằng
-13-
tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực
trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lƣợng, hiệu quả công việc.
Đánh giá là phƣơng tiện để xác định các mục đích và mục tiêu của một công
việc có đạt đƣợc hay không.
Đánh giá là quá trình thu thập, phân tích và giải thích thông tin một cách có hệ
thống nhằm xác định mức độ đạt đến các mục tiêu giảng huấn về phía học sinh.
Đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập và xử lý thông tin về trình độ, kĩ
năng thực hiện mục tiêu học tập của học sinh, về tác động và nguyên nhân của tình
hình đó nhằm tạo cơ sở cho những quy định sƣ phạm của giáo viên và nhà trƣờng, cho
bản thân học sinh để họ học tập ngày càng tiến bộ hơn.
Các loại đánh giá:
Đánh giá khởi sự: là lối đánh giá liên quan đến thành tích ban đầu (đầu vào) của
học sinh trƣớc khi khởi sự việc giảng dạy. Đánh giá ban đầu giúp giáo viên nắm đƣợc
trình độ của học sinh và đƣa ra mục tiêu giảng dạy phù hợp.
Đánh giá hình thành: là lối đánh giá đƣợc dùng để theo dõi sự tiến bộ của học
sinh trong thời gian giảng dạy nhằm cung cấp sự phản hồi liên tục cho cả thầy giáo lẫn
học sinh.
Đánh giá chuẩn đoán: liên quan đến những khó khăn của học sinh trong việc
học tập. Đánh giá chuẩn đoán nhằm phát hiện ra những nguyên nhân căn bản của
những khó khăn và đề ra biện pháp khắc phục.
Đánh giá tổng kết: thƣờng đƣợc thực hiện cuối học kỳ, cuối năm học. Lối đánh
giá này nhằm xác định mức độ đạt đƣợc các mục tiêu giảng dạy.
Đánh giá là một quá trình trong đó ta đƣa ra những giá trị hoặc ấn định những
giá trị cho một cái gì đó. Đặc điểm quan trọng của sự đánh giá đó là khả năng xét
đoán. Đánh giá thƣờng mang tính định lƣợng. Nó dựa trên những con số hoặc các tỉ lệ
phần trăm. Sự xét đoán khi đánh giá gắn với một giá trị hay mô tả định tính căn cứ vào
số đo trên một bài kiểm tra.
Đánh giá là một quá trình gồm hai bƣớc. Bƣớc thứ nhất đó là kiểm tra, trong đó
số liệu thu thập từ việc sử dụng một hoặc một chuỗi các bài kiểm tra. Khi việc kiểm tra
đƣợc thực hiện thì sự xét đoán cũng đƣợc thực hiện về trình độ, thƣờng là trong bối
cảnh các mục đích có hƣớng dẫn.
Phƣơng tiện và hình thức của đánh giá kết quả học tập của học sinh là kiểm tra.
Trong kiểm tra ngƣời ta xác định trƣớc các tiêu chí và không thay đổi chúng trong quá
trình kiểm tra. Nhƣ vậy kiểm tra là một khâu của quá trình đánh giá.
Đánh giá là một công cụ quan trọng, chủ yếu điều chỉnh quá trình dạy và học, là
động lực để đổi mới phƣơng pháp dạy học, góp phần cải thiện, nâng cao chất lƣợng
đào tạo con ngƣời theo mục tiêu giáo dục.
I. 2. Vai trò, ý nghĩa kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh có ý nghĩa quan trọng đối
với việc dạy học lịch sử. Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học có tầm quan trọng
đặc biệt. Giáo viên nhất thiết phải có nhận thức đúng và thực hiện nghiêm túc công
việc này.
Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học lịch sử là quá trình thu thập và xử lý
thông tin về tình hình lĩnh hội kiến thức, bồi dƣỡng tƣ tƣởng, đạo đức, hình thành kĩ
năng, kĩ xảo của học sinh … so với mục tiêu học tập. Sự hiểu biết các nguyên nhân
ảnh hƣởng đến tình hình học tập của học sinh để giúp giáo viên có những biện pháp sƣ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét